Op 2 februari deed Petro Poroshenko in een interview met de Berliner Morgenpost een oproep om een referendum te houden in Oekraïne over de toetreding van zijn land tot de NAVO. De uitspraak kwam naar aanleiding van de vraag of Oekraïne kans zou maken op lidmaatschap bij de NAVO. Poroshenko antwoordde hierop dat een aanvraag tot toetreding eerst zou afgetast worden bij de Oekraïense bevolking via een referendum. Over een positieve uitslag van een dergelijk referendum was hij overtuigd. Het percentage van Oekraïeners dat toetreding tot de NAVO steunt is namelijk gegroeid van 16% vier jaar geleden naar 54%.

Meningen verschillen

Het is natuurlijk niet verassend dat de Russische media en Oekraïense media over deze kwestie een andere mening zijn aangedaan. Toen in 2008 voor het eerst sprake was over een mogelijke toetreding van Oekraïne samen met Georgië tot de NAVO waren de reacties allesbehalve positief en mede door deze reactie van Rusland werd het NAVO lidmaatschap ook niet toegekent aan deze landen.

Wat wel opmerkelijk is, is het bijkomend feit dat beide zijden, Oekraïne en Rusland, zich er van bewust zijn dat toetreding tot de NAVO onmogelijk is door onder andere het nog woedende conflict in Donbas. Dit verandert de aard van de discussie over het referendum aanzienlijk. In plaats van te focussen op de gevolgen van een mogelijke toetreding, wordt de nadruk eerder gelegd op de redenen achter de organisatie van het referendum. Waarom zou Poroshenko een referendum organiseren als hij op voorhand weet dat het niet zal leiden tot een toetreding?

De Russische interpretatie

Een artikel in de Russische krant Izvestija zag de organisatie van het referendum als een poging van Poroshenko om zijn macht te consolideren. Het artikel redeneert dat Poroshenko weet dat een toetreding tot de NAVO onmogelijk zou kunnen voortvloeien uit een dergelijk referendum, maar dat hij een positieve uitslag van het referendum wel zou kunnen gebruiken als ondersteuning voor zijn anti-Russisch beleid. Dit wordt ondersteund door het argument dat de regering in Oekraïne op het punt staat uiteen te vallen en dat er vroegtijdige verkiezingen mogelijk zijn. Poroshenko zou in reactie hierop een referendum de wereld insturen om zo steun te krijgen voor zijn beleid van het Oekraïense volk.

Het interessante aan dit artikel, is dat de auteur ietwat andere redenen heeft waarom het referendum niet zal leiden tot een toetreding van Oekraïne tot de NAVO. Terwijl de Oekraïense pers vooral focust op het voortdurende conflict in Oost-Oekraïne, trekt de auteur van dit artikel ook nog eens de legitimiteit van het referendum in vraag. Doordat het referendum namelijk zogezegd over heel Oekraïne zal gebeuren, moet het ook plaatsvinden in de door de seperatisten opgestelde volksrepublieken DNR en LNR, die door Oekraïne nog beschouwd worden als eigen grondgebied. Ook de Krim zou, volgens de auteur, deel moeten nemen aan het referendum. Deze gebieden staan niet positief ten opzichte van NAVO lidmaatschap.

Doordat Poroshenko zo’n hoge goedkeuringscijfers voor de NAVO aanhaalt in het interview, stelt de auteur de vraag of deze cijfers wel rekening gehouden hebben met deze gebieden. Meer nog, volgens hem, kan het referendum enkel legitiem zijn als het in heel Oekraïne wordt voorgelegd. Het weglaten van Donbas en de Krim zou dus, bij extensie, een soort van erkenning zijn van de onafhankelijkheid van deze gebieden, anders kan het referendum niet als legitiem beschouwd worden.

De Oekraïense interpretatie

De Oekraïense pers is een andere mening aangedaan. In tegenstelling tot de Russische pers zien zij het referendum eerder als een manier om invloed uit te oefenen op het Westen. Het referendum zou gezien kunnen worden als een bevestiging van de keuze van Oekraïne voor Europa en het zou nogmaals druk zetten op het Westen om verenigd de sancties tegen Rusland te behouden.

Ook Oekraïense sociologe Irina Bekeshkina ziet een dergelijk referendum niet als een rechtstreekse vraag om opgenomen te worden bij de NAVO, maar eerder als een manifestatie van positieve gevoelens van de Oekraïense bevolking ten opzichte van de organisatie. Een positieve uitslag van het referendum zou tonen dat de houding van de bevolking ten opzichte van het lidmaatschap is veranderd en dat men afziet van de neutrale status die Oekraïne tot voor kort behield. Het referendum zou nogmaals duidelijk maken dat het voor het Westen kiest.Bovendien zou een positieve reactie van de bevolking op NAVO lidmaatschap de weg vrij maken voor hervormingen die de eisen van de NAVO tegemoetkomen. Dit zou lidmaatschap op lange termijn mogelijk maken.

De aard van de verschillen

Het is duidelijk dat de Russische en Oekraïense interpretatie van dit referendum sterk verschillen. Zo focust de Russische pers eerder op hoe het referendum Oekraïne verder kan verzwakken. Om dit te doen worden de bestaande zwaktes van Oekraïne verder benadrukt, namelijk: geschillen binnen de regering en de zwakker wordende positie van Poroshenko, alsook het voortdurende conflict in Donbas en het verlies van de Krim.

De Oekraïense pers doet juist het tegenovergesteld en focust op manieren, waarop het referendum Oekraïne kan versterken. Hierbij worden mogelijke positieve resultaten van het referendum benadrukt, zowel op korte termijn als op langere termijn. Op kortere termijn wordt een positieve uitslag van zo’n referendum gezien als een signaal, dat Oekraïne nog altijd voor het Westen kiest. Dit zou druk leggen op het Westen om de sancties tegen Rusland te behouden en Oekraïne te steunen. Op langere termijn betekent dit referendum een mandaat om de nodige hervormingen door te voeren om ooit toe te treden tot de NAVO en de Europese Unie.

Bronnen

Interview Poroshenko

Berliner Morgenpost interview

Russische interpretatie

Izvestija: Poroshenko gaat daarheen, waar men niet op hem staat te wachten (Russisch)

Russia Today: De keuze van het volk of bluf: waarom heeft Poroshenko een referendum over toetreding tot de NAVO nodig? (Russisch)

Ria Novosti: De NAVO is niet op de hoogte: waarom heeft Poroshenko een referendum nodig over lidmaatschap bij de alliantie (Russisch)

Oekraïense interpretatie

Ukrainskaja Pravda: Bekeshkina: naar het referendum zullen voorstanders van de NAVO komen en 70% zal ‘voor’ stemmen (Russisch)

ZN,UA: Poroshenko kondigde een referendum aan over het NAVO lidmaatschap van Oekraïne (Oekraïens)

Den Kyiv: Ongeveer juist, maar… (Russisch)